Wat opvalt in de keuzes die we maken, is dat we deze meestal goed kunnen onderbouwen. Stel je voor, je denkt dat de huizenprijzen blijven stijgen: “De prijzen zijn al jaren flink omhoog gegaan, er is een tekort aan woningen, dus die stijging gaat wel door.” Of waarom we kiezen voor Duitse auto’s: “Duitse auto’s zijn gewoon degelijker, die houden hun waarde beter.” Het klinkt logisch, toch?
De reden dat deze overtuigingen zo sterk aanvoelen, is omdat we ze kunnen onderbouwen met argumenten. Maar wat als ik je vertel dat dit proces eigenlijk heel anders werkt dan we denken?
Volgens Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman is de manier waarop we besluiten nemen vaak veel subjectiever dan we beseffen. Kahneman toont aan dat onze hersenen eerst een beslissing nemen, en pas daarna de argumenten erbij zoeken die deze beslissing onderbouwen.
Dus, in plaats van dat we eerst een weloverwogen keuze maken en daarna de juiste argumenten zoeken, kiezen we eigenlijk eerst iets en verzinnen we vervolgens waarom dat de juiste keuze is.
Een ander interessant inzicht van Kahneman is dat we vaak niet eens zelf beslissen wat we geloven. Onze overtuigingen worden sterk beïnvloed door de sociale kring om ons heen: familie, vrienden, collega’s, en de bredere samenleving. Denk maar eens na: veel van wat we geloven, wordt ons niet expliciet verteld, maar komt voort uit de ideeën die we tegenkomen in onze sociale interacties. We passen ons ongemerkt aan aan de normen van de mensen om ons heen. We zeggen bijvoorbeeld: “Iedereen zegt dat dat merk goed is, dus het zal wel goed zijn.” Of: “De huizenprijzen blijven stijgen, iedereen zegt dat.”
Dit proces speelt zich meestal buiten ons bewustzijn af. We hebben het idee dat we goed geïnformeerd zijn, maar vaak wordt deze informatie onbewust ingekleurd door de overtuigingen van anderen. Dit noemt Kahneman “social coherence.” We denken dus vaak dat we zelf besluiten wat we geloven, terwijl we in werkelijkheid sterk beïnvloed worden door de mensen om ons heen.
Als je jezelf ooit betrapt hebt op een keuze die je met argumenten hebt onderbouwd, vraag je dan eens af: was deze keuze echt objectief? Of kwam de beslissing eerder voort uit iets wat je ‘gewoon’ geloofde, misschien zonder het zelf door te hebben?
Dat is precies wat Kahneman met zijn werk wil aantonen: we denken vaak dat we objectief zijn, maar in werkelijkheid zijn onze overtuigingen vaak subjectief en beïnvloed door onbewuste processen. Beslissingen nemen is dus veel meer een sociaal en psychologisch proces dan we misschien willen toegeven.
Wat kun je nu doen met deze kennis? Hier zijn enkele suggesties om kritischer naar je overtuigingen en beslissingen te kijken:
Dus, als je denkt dat je een weloverwogen beslissing hebt genomen, stel jezelf dan eens de vraag: is het echt zo objectief als je denkt? Misschien hebben de mensen om je heen en jouw onderbewuste overtuigingen meer invloed dan je zou willen toegeven. Maar, door je bewust te worden van deze invloeden, kun je je keuzes beter onderbouwen en misschien zelfs meer weloverwogen beslissingen maken.
Zoals Kahneman het zegt: “We think we know.” Maar is dat echt zo?
